Για τους μυημένους στην απόκρυφη τέχνη της μελέτης του Αλί Χαμενεΐ, η 19η Ιουνίου έχει ξεχωριστή σημασία. Εκείνη τη μέρα, αφού απηύθυνε το πολυαναμενόμενο τελεσίγραφό του προς τον λαό του Ιράν, ο Ανώτατος Ηγέτης αποκάλυψε μια όψη του εαυτού του που δεν είχε αφήσει ποτέ μέχρι τότε να εμφανιστεί δημοσίως: τη στιγμή που ολοκλήρωνε το αιματοβαμμένο κήρυγμά του με έναν όρκο μαρτυρίου, δεν έδειχνε θαρραλέος και ατρόμητος αλλά αδύναμος και αξιολύπητος. Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, αυτός που το αγέρωχο ύφος του ενέσπειρε το δέος και τον τρόμο σε εκατομμύρια ανθρώπους, είχε έναν κόμπο στο λαιμό. Αγωνιζόταν να συγκρατήσει τα δάκρυά του μπροστά σε δεκάδες εκατομμύρια απορημένους και σαστισμένους θεατές, καθώς, μέσα σε λιγότερο από τρεις βδομάδες, το σύστημα που ο ίδιος είχε συντελέσει στην τελειοποίησή του –η διακυβέρνηση από έναν ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη– έμοιαζε να κλονίζεται.
Η πίεση είχε αρχίσει να αυξάνεται καθώς εντείνονταν οι καταγγελίες ότι ο Χαμενεΐ και οι ανώτατοι αξιωματούχοι των Φρουρών της Επανάστασης –ενεργώντας σε συνεννόηση με τον πρόεδρο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ– είχαν οργανώσει μια τεράστια εκλογική νοθεία, με σκοπό να ηττηθεί ο μεταρρυθμιστής υποψήφιος Μιρ Χοσεΐν Μουσαβί και ταυτόχρονα να εκκαθαριστεί η κυβέρνηση από ανυπάκουα στοιχεία, ξεκινώντας με την ομάδα της οποίας ηγούνταν ο μόνιμος εφιάλτης του Χαμενεΐ, ο Χασεμί Ραφσατζανί. Προφανώς βέβαιοι για την επιτυχία, οι –σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις– συνωμότες δεν προέβλεψαν το τεράστιο λαϊκό κίνημα που στάθηκε στο πλευρό τον Μουσαβί. Στις 15 Ιουνίου σχεδόν 800.000 άνθρωποι διαδήλωσαν ειρηνικά στο κέντρο της Τεχεράνης. Τα νούμερα αυξάνονταν διαρκώς για δυο μέρες, μέχρι που ο Χαμενεΐ έθεσε τέρμα στη σύντομη Άνοιξη της Τεχεράνης με το τελεσίγραφό του και μια εντυπωσιακή επίδειξη δύναμης.
Τις προηγούμενες τρεις εβδομάδες, εκατομμύρια Ιρανοί ψήφισαν με τα πόδια τους, πορευόμενοι ειρηνικά, βίωσαν την εμπειρία της συλλογικής κάθαρσης, μετείχαν σε οδομαχίες και αψήφησαν τα διατάγματα της κυβέρνησης με διαρκώς αυξανόμενη αυτοπεποίθηση. Πριν την καταστολή, πρόφτασαν να πάρουν μια γεύση ελευθερίας και της δύναμής τους — και αυτό είναι κάτι που δεν πρόκειται να το ξεχάσουν σύντομα.
Το αγωνιώδες κήρυγμα του Χαμενεΐ, στις 19 Ιουνίου, δεν το προκάλεσε μόνο ο λαϊκός ξεσηκωμός στους δρόμους. Σύμφωνα με μια καλά πληροφορημένη πηγή στην ιερή πόλη του Κομ, ο Ραφσατζανί εργαζόταν πυρετωδώς στα παρασκήνια για να συγκληθεί επειγόντως το Συμβούλιο των Σοφών — ένα σώμα αποτελούμενο μόνο από κληρικούς, το οποίο μπορεί να αντικαταστήσει τον Ανώτατο Ηγέτη ή να περιορίσει τις εξουσίες του. Η νομική διαδικασία κατά του Χαμενεΐ θα μπορούσε να ανακινήσει πολλά ζητήματα. Πρώτον, θα μπορούσε να του επιρριφθεί η ευθύνη ότι ανέχθηκε ένα πραξικόπημα –έστω αναίμακτο–, χωρίς να έχει συμβουλευθεί το Συμβούλιο των Σοφών. Δεύτερον, θα μπορούσε να κατηγορηθεί ότι μηχανορραφούσε για την απομάκρυνση του Ραφσατζανί –του προέδρου του Συμβουλίου των Σοφών, ο οποίος και εκπροσωπεί την τρίτη πιο σημαντική αρχή της χώρας– εκμεταλλευόμενος τη θέση και την εξουσία του. Τρίτον, θα μπορούσε να του προσαφθεί ότι είχε θέσει σε κίνδυνο την ίδια τη σταθερότητα του πολιτεύματος με τη φιλοδοξία και την απερισκεψία του.
Θεωρείται ότι το σχέδιο του Ραφσατζανί είναι να αντικαταστήσει τη μονοπρόσωπη δικτατορία του Χαμενεΐ με μια Επιτροπή Ηγετών, που θα αποτελείται από τρεις ή περισσότερους υψηλόβαθμους κληρικούς· αυτή τη φόρμουλα είχαν προτείνει, το 1989, ορισμένοι εξέχοντες κληρικοί, αλλά στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε Ο Ραφσατζανί είναι πολύ πιθανό να προτείνει να δοθεί μια θέση στο Συμβούλιο στον Χαμενεΐ, προκειμένου να αποφύγει μια βίαιη αντίδραση των φανατικών οπαδών του. […]
Η πιο χαρακτηριστική εικόνα που αναδείχθηκε από τα ασυνήθιστα γεγονότα των τελευταίων ημερών, είναι οι μασκοφορεμένοι νέοι άντρες και γυναίκες που εμφανίστηκαν σε όλα τα κρίσιμα σημεία. Το Πράσινο Κύμα –το όνομα που διάλεξε ο Μουσαβί για το κίνημά του– είναι ένα πολυ-γενεακό, πολυεθνικό και πολυταξικό φαινόμενο, παρότι τον τόνο δίνουν οι κάτοικοι των πόλεων και τα μεσαία στρώματα. Επίσης, συμμετέχουν σε αυτό άντρες και γυναίκες σε ίση περίπου αναλογία.
Όσο ανομοιογενές ή διάχυτο κι αν είναι το Πράσινο Κύμα, διαθέτει ένα κρίσιμο στοιχείο, που αποτελεί και τον άξονα του όλου κινήματος: μια τάξη νέων επαναστατών που το διατήρησαν ζωντανό σε δύσκολες ώρες. Πολλοί από αυτούς τους νέους και νέες είναι μεταξύ 18 και 24 χρονών· φορούν επιδεικτικά πράσινα περιβραχιόνια και μάσκες, και δεν νιώθουν φόβο. Προτού οι Φρουροί της Επανάστασης μπουν στη μάχη, στις 20 Ιουνίου, οι νεαροί αγωνιστές του Πράσινου Κύματος άντεξαν για μέρες στις ακατάπαυστες επιθέσεις των παραστρατιωτικών ομάδων όπως η πολιτοφυλακή Βasij και τη συνήθη αστυνομική βιαιότητα.
Από πού όμως αντλεί τη δύναμή της αυτή η νέα μαχητικότητα; Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν είναι μια δικτατορία με τη συνηθισμένη έννοια του όρου. Οι λειτουργοί της πιστεύουν ότι επιτελούν το έργο του Θεού πάνω στη Γη. Το να φέρνουν στον ίσιο δρόμο τους “ξεροκέφαλους” με τα λόγια και με τη βία είναι ένα από τα βασικά τους καθήκοντα. Σχεδόν κάθε νέος και νέα στο Ιράν, και ιδίως οι νέες γυναίκες, μπορούν να απαριθμήσουν δεκάδες περιστατικά ταπείνωσης και άδικης μεταχείρισης όταν έπεσαν στα χέρια των κυβερνητικών πρακτόρων και των υποστηρικτών τους. Για όλους αυτούς, κάθε πέτρα που εκτοξεύεται εναντίον της αστυνομίας, κάθε σώμα με σώμα μάχη ενάντια στους άντρες της πολιτοφυλακής και τους “αγανακτισμένους πολίτες” κάθε αντιπαράθεση με τους βαριά οπλισμένους Φρουρούς της Επανάστασης δεν είναι μονάχα μια πράξη πολιτικής ανυπακοής, αλλά μια καθαρτική εμπειρία προσωπικής απελευθέρωσης.
Σε αντίθεση με την απλοϊκότητα των γονιών τους, με τις ουτοπίες τους και τη ρομαντική τους στάση έναντι της επαναστατικής βίας, οι νεαροί επαναστάτες του σήμερα είναι έμπειροι και υποψιασμένοι. Δεν έχουν αυταπάτες για το μέγεθος των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η χώρα τους ή την περιπλοκότητα του να ζεις σε μια εξαιρετικά παραδοσιακή και θρησκευτική κοινωνία. Για παράδειγμα, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα καθαρά κοσμικό κίνημα, τα συνθήματά του συνδυάζουν πολιτικά και θρησκευτικά θέματα, προκειμένου να μην αποξενωθεί από τους πιστούς. Η απάντησή τους στην αρχικά συγκρατημένη ρητορική του Ομπάμα είναι ένα ακόμα σημάδι μιας νέας πολιτικής ευελιξίας, στην πράξη: όλοι καταλαβαίνουν ότι η ανάμιξη των ΗΠΑ θα μπορούσε να αποτελέσει τη χαριστική βολή για την υπόθεση της αντίθεσης στο καθεστώς.
Τις επόμενες μέρες και εβδομάδες αυτό το κίνημα, που βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα, θα βρεθεί αντιμέτωπο με κρίσιμες επιλογές. Μπορεί να γνωρίσει επιβραδύνσεις και ανατροπές, αλλά αυτό που μετράει είναι η εμπειρία που έχει κερδηθεί. Σε αυτό το στάδιο, είναι αμφίβολο αν ο φόβος από μόνος του μπορεί να ανασχέσει το ογκούμενο κύμα δυσαρέσκειας ή να επαναφέρει τα πράγματα στο status quo ante.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στη διαδικτυακή έκδοση του περιοδικού “The Nation“, 24.6.2009. Ο συντάκτης ή η συντάκτριά του είναι δημοσιογράφος, που ζει στο Ιράν. Το Babak Sarfaraz είναι ψευδώνυμο.
μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης
Λεζάντες φωτό:
Τεχεράνη, 18 Ιουνιου 2009. Παρέμβαση διαμαρτυρίας σε άγαλμα από διαδηλωτές του “Πράσινου Κύματος” (το κασκόλ και τα τσιρότα έχουν πράσινο χρώμα)
Τεχεράνη, 26 Ιουνίου 2009. Κληρικοί παρακολουθούν το κήρυγμα του αγιατολάχ Αχμάντ Χαταμί, υποστηρικτή του προέδρου Μαχμούντ Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ.
